শিলচৰৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ নাইট বাছখন ওলায় গধূলি সাত বজাত। টিকটত লিখা থাকে, পুৱা ছয় বজাত গুৱাহাটী। এই কথা কোনেও বিশ্বাস নকৰে। বাছৰ ড্ৰাইভাৰেও নকৰে। তেওঁ কয়, “ৰাস্তাই যিমান দিয়ে।”
সেইবাৰ পূজাৰ বন্ধৰ পিছত মই উভতি আহিছিলোঁ। খিৰিকীৰ কাষৰ ছিট, এঘাৰ নম্বৰ। মোৰ কাষত বহিছিল এগৰাকী বুঢ়ী মহিলা, বগা শাৰী পিন্ধা, কোলাত এটা ষ্টীলৰ টিফিন কেৰিয়াৰ, যিটো তেওঁ গোটেই বাটটো এনেকৈ ধৰি থাকিল, যেন ভিতৰত সোণ আছে। মোৰ আগৰ ছিটত এজন মধ্যবয়সীয়া মানুহ আৰু তেওঁৰ ল’ৰা, ওঠৰ-ঊনৈশ বছৰ বয়সৰ, চশমা পিন্ধা, হাতত এখন মোটা কিতাপ। পিছৰ ছিটত এহাল নতুন দম্পতী, ছোৱালীজনীৰ হাতত এতিয়াও মেহেন্দিৰ ৰং। আৰু শেষৰ শাৰীত তিনিজন মিজো ছাত্ৰ, যিসকলে বাছ চলাৰ লগে লগে টোপনি গ’ল, আৰু যিসকলক পিছত মই কেতিয়াও সাৰে থকা দেখা নাপালোঁ।
জোৱাইৰ পিছত পাহাৰৰ বাট আৰম্ভ হয়। মেঘালয়ৰ ক’লা নিশা, খিৰিকীৰ বাহিৰত কেৱল হেডলাইটৰ পোহৰত দেখা পাইন গছৰ শাৰী, আৰু মাজে মাজে চূণশিলৰ খনিৰ ধূলি। বাছখন বাঁকে বাঁকে ঘূৰে, আৰু প্ৰতিটো বাঁকত মোৰ কাষৰ বুঢ়ী মহিলাগৰাকীয়ে টিফিন কেৰিয়াৰটো আৰু টানকৈ ধৰে।
নিশা এঘাৰ বজাত বাছখন ৰ’ল।
প্ৰথমে কোনেও একো নাভাবিলে। নাইট বাছ ৰয়, চাহৰ বাবে, পায়খানাৰ বাবে, পুলিচৰ বাবে। কিন্তু দহ মিনিট পাছতো যেতিয়া ইঞ্জিন বন্ধ হৈ থাকিল, আৰু ড্ৰাইভাৰ তললৈ নামি বহুসময় ঘূৰি নাহিল, বাছৰ ভিতৰত ফুচফুচনি আৰম্ভ হ’ল।
কণ্ডাক্টৰ ল’ৰাটো উঠি আহিল। “আগত পাহাৰ খহিছে। ৰাস্তা বন্ধ। জে চি বি আহিব, ৰাতিপুৱা।”
“ৰাতিপুৱা মানে কেতিয়া?” কোনোবাই সুধিলে।
কণ্ডাক্টৰে কান্ধ জোকাৰিলে। “ৰাস্তাই যিমান দিয়ে।”
মোৰ আগৰ ছিটৰ ল’ৰাটোৱে কিতাপখন বন্ধ কৰিলে। তাৰ দেউতাকে ঘড়ীলৈ চালে, তাৰ পিছত আকৌ চালে, যেন দ্বিতীয়বাৰ চালে সময় সলনি হ’ব।
“কাইলৈ ৰাতিপুৱা ন বজাত পৰীক্ষা,” দেউতাকে কাৰোবাক উদ্দেশ্য নকৰাকৈ ক’লে। “গুৱাহাটীত। মেডিকেলৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা।”
বাছখন নিমাত হৈ পৰিল।
বাহিৰত দুশ মিটাৰ আগত, হেডলাইটৰ পোহৰত, ৰাস্তাৰ ওপৰত মাটি, শিল আৰু উঘালি পৰা গছৰ এটা দ’ম দেখা গৈছিল। দ’মটোৰ সিপাৰে, আন্ধাৰত, আন কিছুমান হেডলাইট। ওলোটা দিশৰ পৰা অহা গাড়ী, সিহঁতো আটকা পৰিছে।
প্ৰথম এঘণ্টা সকলোৱে নিজৰ নিজৰ মোবাইলত আছিল। নেটৱৰ্ক নাই, কিন্তু মানুহে তথাপি স্ক্ৰীণলৈ চাই থাকে, যেন স্ক্ৰীণখনে কিবা ক’ব। তাৰ পিছত মোবাইলৰ বেটেৰী কমিবলৈ ধৰিলে, আৰু মানুহ ইজনে সিজনলৈ চাবলৈ ধৰিলে।
মোৰ কাষৰ বুঢ়ী মহিলাগৰাকীয়ে টিফিন কেৰিয়াৰটো খুলিলে।
প্ৰথম বাটিত চুঙাৰ পিঠা, কলপাতত মেৰিওৱা। দ্বিতীয়টোত নাৰিকলৰ লাড়ু। তৃতীয়টোত সন্দেশ। চতুৰ্থটোত শুকান মাছৰ চাটনি, যাৰ গোন্ধত গোটেই বাছখন সাৰ পালে, আনকি পিছৰ মিজো ছাত্ৰ তিনিজনৰ এজনেও মূৰ তুলি চালে, তাৰ পিছত আকৌ শুই পৰিল।
“গুৱাহাটীত মোৰ নাতিনীৰ জন্মদিন,” তেওঁ ক’লে, বাংলাত, শিলচৰৰ সুৰত। “তাইৰ মাকে এইবোৰ পোৱা নাযায়। খাওক, খাওক। নাতিনীৰ বাবে বাকী থাকিব।”
বাকী নাথাকিল। বিশ মিনিটত টিফিন কেৰিয়াৰটো খালী হ’ল। নতুন দম্পতীহালে আগবঢ়ালে এটা পেকেট বিস্কুট আৰু এটা চিপছৰ পেকেট। পৰীক্ষাৰ ল’ৰাটোৰ দেউতাকে উলিয়ালে এটা থাৰ্মছ ভৰ্তি চাহ, যিটো হাইলাকান্দিৰ পৰা আনিছিল, আৰু ক’লে, “আমাৰ বাগানৰ চাহ। বৰাকৰ চাহ। অসমৰ চাহতকৈ ভাল।” কথাটো তেওঁ মোৰ ফালে চাই ক’লে, কাৰণ মোৰ হাতত এখন অসমীয়া কিতাপ আছিল। মই আপত্তি কৰিলোঁ, আৰু সেই আপত্তিৰ পৰা গোটেই বাছখনৰ মাজত এটা দীঘল তৰ্ক আৰম্ভ হ’ল, কোনখন উপত্যকাৰ চাহ ভাল, যিটো তৰ্কত কোনো জিকিল আৰু কোনো হাৰিল, ঠিক কৰা নহ’ল।
তাৰ পিছত কাহিনী আৰম্ভ হ’ল।
নতুন দম্পতীহালৰ বিয়া হৈছিল সাত দিন আগতে, কৰিমগঞ্জত। ল’ৰাজন গুৱাহাটীৰ এটা কল চেণ্টাৰত কাম কৰে। ছোৱালীজনীয়ে কেতিয়াও গুৱাহাটী দেখা নাই। তাই সুধিলে, গুৱাহাটীত সঁচাকৈ নৈখনৰ সিপাৰ দেখা নাযায় নেকি। মই ক’লোঁ, বাৰিষা দেখা নাযায়, জাৰকালি যায়। তাই কিছুসময় ভাবিলে, তাৰ পিছত গিৰিয়েকক ক’লে, “তেন্তে আমি জাৰকালিহে নৈ চাবলৈ যাম।”
বুঢ়ী মহিলাগৰাকীৰ গিৰিয়েক পোষ্টমাষ্টাৰ আছিল। পঞ্চাশ বছৰ আগতে তেওঁলোক এই বাটেৰেই শ্বিলঙলৈ মধুচন্দ্ৰিমা কৰিবলৈ গৈছিল, এখন পুৰণি আম্বেছেডৰ গাড়ীত। গাড়ীখন তিনিবাৰ বেয়া হৈছিল। “তেতিয়াও পাহাৰ খহিছিল,” তেওঁ ক’লে। “তেতিয়াও আমি ৰাস্তাত বহি নিশা কটাইছিলোঁ। সেইটোৱেই আছিল আমাৰ বিয়াৰ আটাইতকৈ ধুনীয়া নিশা।” নতুন দম্পতীহালে ইজনে সিজনলৈ চালে, আৰু ছোৱালীজনীয়ে মুখখন আঁচলেৰে ঢাকিলে।
পৰীক্ষাৰ ল’ৰাটোৱে প্ৰথমে একো নক’লে। তাৰ পিছত, দেউতাকে যেতিয়া চাহৰ তৃতীয় কাপটো ঢালিলে, সি ক’লে, তাৰ ককাদেউতা হাইলাকান্দিৰ প্ৰথম এম বি বি এছ ডাক্তৰ আছিল। ককাদেউতা তাৰ জন্মৰ আগতেই ঢুকাল। ঘৰৰ সকলোৱে কয়, তাৰ হাত দুখন ককাদেউতাৰ দৰে। সি নাজানে, হাত দুখন কেনেকুৱা আছিল। কিন্তু সি এইবাৰ পৰীক্ষাটো দিব বিচাৰিছিল।
“বিচাৰিছিলোঁ,” সি ক’লে। অতীত কালত।
নিশা দুই বজাত দ’মটোৰ সিপাৰৰ পৰা এটা টৰ্চৰ পোহৰ আহিল। এজন মানুহ, শিলবোৰৰ ওপৰেৰে বগাই বগাই আমাৰ ফালে আহিছিল। ওচৰ পাওঁতে দেখা গ’ল, তেওঁ এজন খাছী ট্ৰাক ড্ৰাইভাৰ, মূৰত উলৰ টুপী, কান্ধত এখন কম্বল। সিফালে তেওঁৰ ট্ৰাক আটকা পৰিছে, আৰু তেওঁ এইফালে আহিছে চাহ বিচাৰি।
দেউতাকৰ থাৰ্মছত শেষৰ এক কাপ চাহ আছিল। তেওঁ দিলে।
খাছী ড্ৰাইভাৰজনে চাহ খাই খাই আমাৰ কথা শুনিলে। ভাঙি ভাঙি হিন্দীত, ইংৰাজীত। তাৰ পিছত ল’ৰাটোৰ হাতৰ কিতাপখনলৈ চালে।
“এক্সাম? টুমৰো?”
“ন বজাত। গুৱাহাটী।”
ড্ৰাইভাৰজনে কিছুসময় ভাবিলে। তাৰ পিছত তেওঁৰ পকেটৰ পৰা এটা পুৰণি বুটাম ফোন উলিয়ালে। সেই ফোনটোত, কিয় নাজানো, নেটৱৰ্কৰ এডাল দাগ আছিল। তেওঁ খাছী ভাষাত কাৰোবাক ফোন কৰিলে, দহ মিনিট কথা পাতিলে, আৰু ফোনটো নমাই ক’লে, “মাই ব্ৰাদাৰ-ইন-ল। টেক্সি। আদাৰ চাইড। থ্ৰি অ’ক্লক। হি টেক ইউ গুৱাহাটী।”
বাছখন এক মুহূৰ্ত নিমাত হৈ ৰ’ল। তাৰ পিছত সকলোৱে একেলগে কথা ক’বলৈ ধৰিলে।
সেই নিশা তিনি বজাত আমি সকলোৱে, মানে বাছৰ যিসকল সাৰে আছিলোঁ, ল’ৰাটো আৰু তাৰ দেউতাকক শিলৰ দ’মটো পাৰ কৰালোঁ। নতুন গিৰিয়েকজনে বেগটো ল’লে। কণ্ডাক্টৰ ল’ৰাটোৱে আগত টৰ্চ ধৰিলে। খাছী ড্ৰাইভাৰজনে ল’ৰাটোৰ হাতত ধৰি ধৰি আগবঢ়াই নিলে, কোনখন শিল দৃঢ়, কোনখন লৰে, ভৰিৰে চাই চাই। মই আৰু নতুন কইনাজনী দ’মটোৰ কাষত থিয় হৈ মোবাইলৰ পোহৰ ধৰিলোঁ। বুঢ়ী মহিলাগৰাকী বাছতে আছিল, কিন্তু খিৰিকীৰে মূৰটো উলিয়াই গোটেই সময় কিবা মন্ত্ৰ আওৰাই আছিল।
দ’মটোৰ সিপাৰে এখন সৰু ক’লা গাড়ী আছিল। এজন ডেকা খাছী ল’ৰা, টোপনিত চকু মোহাৰি। ল’ৰাটো আৰু তাৰ দেউতাক গাড়ীখনত উঠিল। গাড়ীখন যোৱাৰ আগত দেউতাকে খিৰিকীৰে মূৰ উলিয়াই কিবা ক’ব খুজিলে, কিন্তু ক’ব নোৱাৰিলে। কেৱল হাত দুখন যোৰ কৰিলে।
গাড়ীখন বাঁকত নোহোৱা হ’ল।
আমি উভতি আহিলোঁ। খাছী ড্ৰাইভাৰজন তেওঁৰ ট্ৰাকলৈ গুচি গ’ল, কম্বলখন কান্ধত পেলাই, একো নোকোৱাকৈ। আমি তেওঁৰ নামো নুসুধিলোঁ। মনত পৰিল যেতিয়া, তেওঁ তেতিয়া আন্ধাৰত।
ৰাতিপুৱা সাত বজাত জে চি বি আহিল। ন বজাত ৰাস্তা খুলিল। বাছখন যেতিয়া আকৌ চলিবলৈ ধৰিলে, মই ঘড়ীলৈ চালোঁ। ন বাজি পাঁচ মিনিট। গুৱাহাটীৰ কোনোবা এখন স্কুলৰ কোঠাত, এটা ল’ৰাই এতিয়া প্ৰশ্নকাকতখন খুলিছে বুলি মই ভাবিলোঁ। নে নাই খোলা? সময়ত পালে নে নাই?
আমি গম নাপালোঁ। কোনেও কাৰো ফোন নম্বৰ লোৱা নাছিল।
বাছখন গুৱাহাটী পালে গধূলি চাৰি বজাত। টিকটত লিখা আছিল পুৱা ছয় বজাত।
তিনি সপ্তাহৰ পিছত মোৰ মোবাইলত এটা অচিনাকি নম্বৰৰ পৰা এটা মেছেজ আহিল। এটা ফটো। এখন প্ৰৱেশপত্ৰ, আৰু তাৰ তলত এখন ফলাফলৰ কাগজৰ ফটো। কাষত লিখা: ‘দিদি, বাছৰ কণ্ডাক্টৰৰ পৰা আপোনাৰ নম্বৰ ল’লোঁ। আপুনি টিকট বুকিঙত নম্বৰ দিছিল। বুঢ়ী মাৰ নম্বৰ নাপালোঁ। নতুন দাদা-বৌদিৰ নম্বৰো নাপালোঁ। খাছী দাদাক আমি বিচাৰি আছোঁ।’
তাৰ তলত আৰু এটা শাৰী: ‘ককাদেউতাৰ হাত দুখন কেনেকুৱা আছিল, মই এতিয়াও নাজানো। কিন্তু সেই নিশা মোৰ হাত ধৰা হাতখন মই জানো।’
মই মেছেজটো বহুসময় চাই থাকিলোঁ। তাৰ পিছত, কাৰো অনুমতি নোলোৱাকৈ, এটা ৱাটছএপ গ্ৰুপ খুলিলোঁ, আৰু তাৰ নাম দিলোঁ, ‘ৰাস্তাই যিমান দিয়ে’।
গ্ৰুপটোত এতিয়াও মাত্ৰ দুজন সদস্য। আমি দুয়ো এতিয়াও বাকীসকলক বিচাৰি আছোঁ।
