ৰাতিপুৱা সাত বজাতে এৰিয়া মেনেজাৰ বৰুৱাৰ ফোন আহিল। মই তেতিয়াও বেচিনৰ সন্মুখত থিয় হৈ দাঁত ঘঁহি আছিলোঁ।
“গগৈ, আজি কেইজন ডাক্তৰ কভাৰ কৰিবা?”
“চাৰ, চৰুপথাৰ লাইন। বাৰজন মান হ’ব।”
“বাৰজন নহয়, পোন্ধৰজন। আৰু মনত ৰাখিবা, এই মাহত নতুন এণ্টিবায়োটিকটোৰ টাৰ্গেট…”
বাকী কথাখিনি মোৰ টুথপেষ্টৰ ফেনৰ লগতে বেচিনৰ নলীৰে সোমাই গ’ল। কুৰি বছৰে এই একেবোৰ কথাই শুনি আছোঁ— টাৰ্গেট, কভাৰেজ, ব্ৰেণ্ড ৰিমাইণ্ডাৰ। সলনি হয় কেৱল ঔষধৰ নামবোৰ, আৰু মেনেজাৰবোৰৰ বয়স। মেনেজাৰবোৰ বছৰে বছৰে সৰু হৈ আহিছে, মই বছৰে বছৰে বুঢ়া হৈ গৈছোঁ।
পুৰণি হিৰো হণ্ডাখনৰ পিছৰ কেৰিয়াৰত চেম্পলৰ কাৰ্টনটো ৰবৰৰ ফিটাৰে বান্ধিলোঁ, কান্ধত ক’লা বেগটো ওলোমালোঁ। ঘৈণীয়ে টিফিনৰ বাকচটো হাতত গুঁজি দি ক’লে, “আজিও যদি ধূলিৰে মুখখন বগা কৰি আহা, মই কিন্তু দুৱাৰ নুখুলোঁ।”
“ধূলি নাথাকিলে মানুহে মোক চিনি নাপায় নহয়,” মই ক’লোঁ।
গোলাঘাটৰ পৰা খুমটাইলৈকে বাটটো ভালেই। দুয়োকাষে চাহ বাগিচা, ছাঁ-গছবোৰৰ তলেৰে ৰাতিপুৱাৰ পাতলীয়া কুঁৱলী। তাৰ পিছত পকী বাটটো যেন ক’ৰবাত হেৰাই যায়, থাকে কেৱল গাঁত আৰু গাঁতৰ মাজে মাজে অলপ অলপ বাট।
প্ৰথম চেম্বাৰ বৰপথাৰৰ ডাঃ ভূঞাৰ। ডাঙৰ চেম্বাৰ, বাহিৰত চাৰিখন বেঞ্চ, বেঞ্চবোৰত ৰোগীৰ লগতে আৰু তিনিজন এম আৰ— দুজন গুৱাহাটীৰ কোম্পানীৰ, এজন দিল্লীৰ। আমি চাৰিওজনে ইজনে সিজনক চিনি পাওঁ, কিন্তু ডাক্তৰৰ দুৱাৰৰ আগত আমি চিনাকি নহয়, প্ৰতিযোগী। দুঘণ্টা বহিলোঁ। ভিতৰত ডাক্তৰে ৰোগী চাই আছে নে মোবাইলত ক্ৰিকেট চাই আছে, বাহিৰৰ পৰা বুজা টান।
মোৰ পাল পৰিল এঘাৰ বাজি বিশ মিনিটত। তিনি মিনিটত মোৰ কথা শেষ হ’ল। ডাঃ ভূঞাই মূৰ দুপিয়াই চেম্পলৰ পেকেটটো টেবুলৰ ড্ৰয়াৰত ভৰাই দিলে। ড্ৰয়াৰটো খোলোঁতে মই দেখিলোঁ, আগৰ মাহত দি যোৱা মোৰ পেকেটটো তেতিয়াও খোলা হোৱা নাই। তাৰ তলত আৰু কাৰোবাৰ, তাৰো তলত আৰু কাৰোবাৰ। কাগজৰ এখন সৰু পাহাৰ।
“ঠিক আছে গগৈ, প্ৰেছক্ৰাইব কৰিম,” তেওঁ ক’লে, চকু মোবাইলত থৈ।
দুপৰীয়া খুমটাই চাৰিআলিৰ ৰহমান চাচাৰ চাহ দোকানত টিফিন খুলিলোঁ— ভাত, আলু পিটিকা, এটুকুৰা ভজা মাছ। দোকানত সদায় তিনি-চাৰিজন মানুহ থাকে, যিসকলৰ কামেই হৈছে বেঞ্চত বহি গোটেই পৃথিৱীৰ খবৰ ল’বলৈ। আজিৰ বিষয় আছিল গাঁৱৰ দলং আৰু ধৰণী ডাক্তৰ।
“ধৰণী ডাক্তৰে মোৰ নাতিটোৰ পেটৰ অসুখ দুদিনতে ভাল কৰিলে,” এজন বুঢ়া মানুহে ক’লে। “এটকাও নল’লে। ক’লে, পইচা থাকিলে এটা কণী খুৱাবি ল’ৰাটোক।”
ৰহমান চাচাই মোৰ বেগটোলৈ চাই ক’লে, “গগৈ ডাঙৰীয়া, আপুনি ধৰণী ডাক্তৰক লগ পোৱা নাই নেকি? নাহৰবাৰী তিনিআলিত বহে। ডিগ্ৰী-টিগ্ৰী বেছি নাই, কিন্তু হাতখন আছে।”
“ডিগ্ৰী নাথাকিলে আমাৰ কোম্পানীৰ লিষ্টত নাম নাথাকে, চাচা।”
“লিষ্টত নাম নাথাকিলে মানুহ মৰি যায় নেকি?” বুঢ়াজনে সুধিলে, আৰু কোনোবাই উত্তৰ দিয়াৰ আগতেই চাহৰ গিলাচত শেষ চুমুকটো দিলে।
নাহৰবাৰী মোৰ বাটতে আছিল। সঁচা কথা ক’বলৈ গ’লে, মই তালৈ যোৱাৰ কাৰণ আছিল দুটা— পোন্ধৰজন ডাক্তৰৰ হিচাপ, আৰু অলপ কৌতূহল।
তিনিআলিৰ কাষত টিনৰ চালিৰ এটা সৰু ঘৰ। বেৰত ৰং উৰি যোৱা ফলি: ‘জনতা ঔষধালয়। ডাঃ ধৰণীধৰ শইকীয়া, আৰ.এম.পি.।’ ভিতৰত দুখন কাঠৰ বেঞ্চ। এজনী মাইকী মানুহে কোলাত এটা কেঁচুৱা লৈ বহি আছে, কাষতে এজন কাহি থকা বুঢ়া। টেবুলখনৰ সিপাৰে এজন পাতল, ওখ মানুহ, বয়স পঁয়সত্তৰৰ কম নহয়। চশমাযোৰৰ এটা ডাঁৰি ভাঙি গৈছে, তাৰ ঠাইত সূতা এডাল বান্ধি কাণত মেৰিয়াই লৈছে। ডিঙিত ষ্টেথোস্কোপ, তাৰ ৰবৰৰ নলীডাল ঠায়ে ঠায়ে চেলোটেপেৰে মেৰিওৱা।
তেওঁ কেঁচুৱাটোৰ বুকুত ষ্টেথোস্কোপ লগালে, চকু মুদি কিছুসময় শুনিলে, যেন দূৰৰ ক’ৰবাৰ পৰা কোনোবাই তেওঁক কিবা কথা কৈ আছে। তাৰ পিছত ড্ৰয়াৰৰ পৰা এখন বড়িৰ পাত উলিয়াই কেঁচীৰে দুটা বড়ি কাটি ল’লে।
“আধা বড়ি পুৱা, আধা ৰাতি। উতলা পানী চেঁচা কৰি খুৱাবি। তিনিদিনত ভাল নহ’লে আকৌ লৈ আহিবি।”
মাইকী মানুহজনীয়ে আঁচলৰ গাঁঠি খুলি এটা দহ টকাৰ নোট উলিয়ালে। ডাক্তৰে হাতখন জোকাৰি দিলে। তাই নোটটো আকৌ গাঁঠিত বান্ধিলে, আৰু বেঞ্চৰ তলৰ পৰা এটা কেঁচা লাও উলিয়াই টেবুলৰ এচুকত থৈ দিলে। কোনেও একো নক’লে। এই লেনদেন যেন বহুদিনৰ অভ্যাস।
মোৰ পাল পৰিল। মই ভিজিটিং কাৰ্ডখন আগবঢ়ালোঁ।
“বহা, বহা,” তেওঁ হাঁহিলে। “কোম্পানীৰ মানুহ বহুদিন এইফালে অহা নাই। কোম্পানীবোৰে মোক ডাক্তৰ বুলি নাভাবে, মোৰ ৰোগীবোৰে ভাবে। দুয়োটাৰ মাজত মই কোনফালে, নিজেও নাজানো।”
মই অভ্যাসমতে নতুন এণ্টিবায়োটিকটোৰ কথা আৰম্ভ কৰিলোঁ। তেওঁ আধাতে মোক ৰখালে।
“সেইটো ডাঙৰ ঔষধ। মোৰ ইয়াত ডাঙৰ ৰোগ নাহে, আহিলে মই জিলা চিকিৎসালয়লৈ পঠাই দিওঁ। মোক বেছি একো নালাগে।” তেওঁ আঙুলিৰে গণিলে, “আইৰনৰ বড়ি অলপ। সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ কাহৰ চিৰাপ। আৰু ওআৰএছৰ পেকেট। এই গাঁৱৰ গাভৰু ছোৱালীবোৰৰ গাত তেজ নাই, বাগিচাৰ পাত তোলা মাইকী মানুহবোৰৰ গাত তেজ নাই। শুনিছোঁ, চহৰৰ ডাক্তৰবোৰৰ ড্ৰয়াৰত বহুত তেজ পৰি থাকে।”
মোৰ মনত পৰিল ডাঃ ভূঞাৰ ড্ৰয়াৰটো, কাগজৰ সেই সৰু পাহাৰটো।
“ডাক্তৰদেউ,” মই অলপ লাজ লাজকৈ ক’লোঁ, “কোম্পানীৰ নিয়ম আছে। চেম্পল কেৱল ৰেজিষ্টাৰ্ড ডাক্তৰক দিব পাৰি। চহী লাগে, ৰেজিষ্ট্ৰেচন নম্বৰ লাগে। মাহৰ শেষত মেনেজাৰে হিচাপ মিলায়।”
“ৰেজিষ্ট্ৰেচন নম্বৰ?” তেওঁ জোৰেৰে হাঁহি উঠিল, আৰু হাঁহিৰ মাজতে কাহি এটা আহিল। “উনাশী চনত গুৱাহাটীৰ পৰা এখন কাগজ আনিছিলোঁ। সেইখন উঁইয়ে খালে। উঁইৰো বোধহয় আইৰনৰ অভাৱ আছিল।”
মই হাঁহিলোঁ, কিন্তু হাঁহিটো বেছি সময় নাথাকিল। কাৰ্টনটোৰ হিচাপ মোৰ মূৰত ঘূৰিবলৈ ধৰিলে। আইৰনৰ বড়িৰ বাকচ দহটা, কাহৰ চিৰাপ চৈধ্য বটল, ওআৰএছ এটা গোটা বাকচ। প্ৰতিটো বস্তুৰ বিপৰীতে এখন ফৰ্ম, প্ৰতিখন ফৰ্মত এজন ডাক্তৰৰ চহী। মেনেজাৰ বৰুৱা ভাল মানুহ, কিন্তু তেওঁৰ ওপৰতো এজন মেনেজাৰ আছে, তেওঁৰো ওপৰত কলকাতাত এখন এক্সেল শ্বীট।
ধৰণী ডাক্তৰে মোৰ মুখলৈ চাই থাকিল, কিন্তু একো জোৰ নকৰিলে। “নোৱাৰিলে নাই,” তেওঁ লাহেকৈ ক’লে। “তোমাৰো চাকৰি আছে, ঘৰ আছে। মই বুজি পাওঁ।”
এই কথাষাৰেই মোক আটাইতকৈ বেছি অস্বস্তিত পেলালে। তেওঁ যদি তৰ্ক কৰিলেহেঁতেন, মই হয়তো নিয়মৰ কথা কৈ ওলাই আহিলোঁহেঁতেন। কিন্তু তেওঁ বুজি পালে। মানুহে বুজি পালেহে মানুহক এৰি থৈ আহিব নোৱাৰি।
মই বাহিৰলৈ ওলাই গৈ বাইকৰ কেৰিয়াৰৰ ৰবৰৰ ফিটাডাল খুলিলোঁ। আইৰনৰ বড়িৰ ছটা বাকচ, কাহৰ চিৰাপ আঠটা বটল, ওআৰএছৰ গোটেই বাকচটো উলিয়াই ভিতৰলৈ আনিলোঁ। এণ্টিবায়োটিকটো কাৰ্টনতে থাকিল।
ধৰণী ডাক্তৰে বস্তুবোৰ এটা এটাকৈ হাতত লৈ চশমাৰ ভঙা ডাঁৰিডাল ঠিক কৰি এক্সপায়াৰিৰ তাৰিখ পঢ়িলে। চিৰাপৰ এটা বটল ঘূৰাই দি ক’লে, “এইটোৰ মেয়াদ দুমাহহে আছে। মোৰ ইয়াত দুমাহত শেষ নহয়। কোনোবা ডাঙৰ ডাক্তৰক দিয়াগৈ, তেওঁলোকৰ ড্ৰয়াৰত দুমাহ কোনো কথা নহয়।”
তাৰ পিছত তেওঁ মোক বহুৱাই এগিলাচ ৰঙা চাহ আৰু এটুকুৰা গুৰ দিলে। চাহ খাই থাকোঁতে তেওঁ মোৰ মুখলৈ ভালকৈ চালে।
“জিভাখন দেখুওৱাচোন।”
মই আচৰিত হৈ জিভা উলিয়ালোঁ।
“চকুৰ তলখন টানাচোন।” তেওঁ চালে, মূৰ জোকাৰিলে। “তেল-মচলা কম খাবা, ৰাতি দেৰিকৈ ভাত নাখাবা। আৰু ৰ’দত হেলমেট খুলি বাইক নচলাবা, মূৰৰ চুলি তেনেও কমি আহিছে।”
কুৰি বছৰত মই কিমান ডাক্তৰক ঔষধৰ কথা কৈছোঁ, তাৰ হিচাপ নাই। কোনেও এবাৰো মোৰ জিভা চোৱা নাছিল।
ওলাই আহোঁতে তেওঁ টেবুলৰ চুকৰ লাওটো মোৰ হাতত তুলি দিলে। “এইটো লৈ যোৱা। মোৰ ঘৰত খোৱা মানুহ নাই, ঘৈণী ঢুকোৱা ছবছৰ হ’ল। পচি গ’লে লাওটোৰো দুখ লাগিব।”
সেইদিনা মোৰ পোন্ধৰজন ডাক্তৰ পূৰ নহ’ল, চৈধ্যজনতে শেষ হ’ল। সন্ধিয়া ৰিপ’ৰ্ট পঠিওৱাৰ পিছত বৰুৱাৰ ফোন আকৌ আহিল।
“গগৈ, তোমাৰ চেম্পলৰ হিচাপ নিমিলে দেখোন। আইৰন, চিৰাপ, ওআৰএছ— বহুত কম দেখুৱাইছে।”
“চাৰ, বৰপথাৰৰ পিছত বাটত বৰষুণ দিলে। কাৰ্টনটো তিতিল, কিছুমান বস্তু নষ্ট হ’ল।”
“বৰষুণ? গোলাঘাটত আজি গোটেই দিনটো ৰ’দ।”
“চাৰ, চৰুপথাৰ লাইনত ডাৱৰবোৰ নিজৰ ইচ্ছামতে আহে।”
ফোনৰ সিপাৰে বৰুৱা কিছুসময় মনে মনে থাকিল। তাৰ পিছত তেওঁ এটা দীঘল উশাহ এৰি ক’লে, “পিছৰ মাহত বৰষুণ কম দিলেই হয়।” আৰু ফোনটো কাটি দিলে।
ঘৰ পাওঁতে ঘৈণীয়ে দুৱাৰ খুলিলে। মোৰ মুখত ধূলিৰ এটা তৰপ, হাতত এটা লাও।
“এই লাওটো ক’ৰ পৰা আনিলা?”
“এজন ডাক্তৰে দিলে।”
তাই কিছুসময় মোৰ মুখলৈ চাই থাকিল, তাৰ পিছত খিলখিলাই হাঁহি উঠিল। “কুৰি বছৰত এইয়া প্ৰথমবাৰ কোনোবা ডাক্তৰে তোমাক কিবা এটা দিলে।”
সেইৰাতি লাওৰ আঞ্জাৰে ভাত খালোঁ। তেল কম আছিল, মচলাও কম। ঘৈণীয়ে সুধিলে, আজি তোমাৰ কি হ’ল। মই ক’লোঁ, ডাক্তৰে কৈছে।
