চৰাইদেউৰ মৈদাম

চৰাইদেউৰ সেউজীয়া টিলাবোৰৰ মাজেৰে খোজ কাঢ়োঁতে প্ৰথমতে মনত হ’ব পাৰে, এইবোৰ যেন সাধাৰণ ঘাঁহনিৰে ঢকা সৰু সৰু পাহাৰ। কিন্তু ওচৰলৈ গ’লে বুজা যায়, প্ৰতিটো টিলাৰ তলত লুকাই আছে এক একোটা জীৱনৰ সামৰণি, এক একোটা ৰাজকীয় স্মৃতি। এইবোৰেই আহোম ৰজা-ৰাজকুঁৱৰৰ মৈদাম — আৰু আজি সেই নিস্তব্ধ টিলাবোৰ সমগ্ৰ বিশ্বৰ ঐতিহ্য।

বিশ্বৰ মঞ্চত চৰাইদেউ

২০২৪ চনৰ ২৬ জুলাই তাৰিখটো অসমৰ বাবে এক স্মৰণীয় দিন। সেইদিনা “মৈদাম — আহোম ৰাজবংশৰ মৈদাম সমাধি ব্যৱস্থা”ক ইউনেস্ক’ (UNESCO)-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ ৪৬সংখ্যক অধিৱেশনত, যিখন নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ভাৰতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই অধিৱেশন আয়োজন কৰিছিল, আৰু সেই অধিৱেশনতেই ভাৰতৰ ৪৩সংখ্যক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে মৈদামে স্বীকৃতি লাভ কৰে।

এই স্বীকৃতিৰ আন এক বিশেষত্বও আছে। ইয়াৰ আগতে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ পৰা কাজিৰঙা আৰু মানাহ — এই দুখন প্ৰাকৃতিক ক্ষেত্ৰহে বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত আছিল। চৰাইদেউৰ মৈদাম হ’ল উত্তৰ-পূৰ্বৰ প্ৰথম সাংস্কৃতিক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ, আৰু সামগ্ৰিকভাৱে এই অঞ্চলৰ তৃতীয়।

আত্মাৰ ঘৰ

পূব অসমত পাটকাই পৰ্বতমালাৰ নামনিত চৰাইদেউ অৱস্থিত। চুকাফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা এই প্ৰথম ৰাজধানীয়েই পিছলৈ আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ পবিত্ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। ত্ৰয়োদশৰ পৰা ঊনবিংশ শতিকালৈ — প্ৰায় ছশ বছৰ ধৰি — তাই-আহোমসকলে ইয়াত মৈদাম নিৰ্মাণ কৰিছিল। মৈদামক “আত্মাৰ ঘৰ” বুলিও বৰ্ণনা কৰা হয়। চৰাইদেউৰ আটাইতকৈ পুৰণি মৈদামটো চুকাফাৰ নিজৰ বুলি কোৱা হয়।

তাই-আহোমসকলৰ মাজত মৃতকক সমাধিস্থ কৰাৰ পৰম্পৰা আছিল। অষ্টাদশ শতিকাত হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আহোম ৰাজপৰিয়ালে দাহ কৰাৰ ৰীতি গ্ৰহণ কৰে, যদিও পুৰোহিত আৰু কিছুমান বংশই সমাধিৰ পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল। ইউনেস্ক’ৰ স্বীকৃত ক্ষেত্ৰটোত ৯০টা মৈদাম আছে, যিবোৰ ওখ মাটিত সজোৱা। মৈদামৰ আকাৰ সৰু-বৰ হয়, আৰু কোনটো কিমান ডাঙৰ হ’ব সেয়া মৃতকৰ মৰ্যাদাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।

চৰাইদেউৰ সৌন্দৰ্য কেৱল মৈদামত সীমাবদ্ধ নহয়। তাই-আহোমসকলে পাহাৰ, অৰণ্য আৰু পানীৰ প্ৰাকৃতিক গঢ়ক সন্মান কৰি, তাৰ সৈতে মিলাই এই সমাধিক্ষেত্ৰ গঢ়ি তুলিছিল। গছ ৰোপণ কৰা হৈছিল, জলাশয় খন্দা হৈছিল — যাৰ ফলত গোটেই অঞ্চলটো এক পবিত্ৰ ভূগোলৰ ৰূপ লৈছিল। আজিও তাই-আহোমসকলে ইয়াত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে মে-ডাম-মে-ফী আৰু তৰ্পণৰ দৰে অনুষ্ঠান পালন কৰে।

মৈদাম কেৱল মৃত্যুৰ স্মাৰক নহয়; ই জীৱন, মৃত্যু আৰু পৰকালক একেটা সূতাৰে গাঁথি ৰখাৰ এক বিশ্বাসৰ ৰূপ।

এটা মৈদামৰ গঢ়

বাহিৰৰ পৰা মৈদাম অৰ্ধগোলাকাৰ মাটিৰ টিলা যেন দেখি, যাৰ ওপৰত ঘাঁহ গজি থাকে। কিন্তু ইয়াৰ ভিতৰৰ গঢ় অতি সুচিন্তিত, আৰু প্ৰতিটো অংশৰে নিজা অৰ্থ আছে। আটাইতকৈ তলত থাকে ইটা, শিল বা মাটিৰে নিৰ্মিত এটা ফোঁপোলা কোঠা বা ভৱঁৰাল, য’ত মৃতকৰ দেহাৱশেষ ৰখা হৈছিল। তাৰ ওপৰত মাটিৰ ডাঙৰ টিলা। টিলাৰ শিখৰত থাকে “চৌ-চালি” নামৰ এটা সৰু মণ্ডপ, য’ত বছৰি শ্ৰাদ্ধ-তৰ্পণ আগবঢ়োৱা হৈছিল। আৰু টিলাটোৰ চাৰিওফালে থাকে এখন আঠকোণীয়া গড় বা প্ৰাচীৰ।

ৰজাসকলক সমাধিস্থ কৰোঁতে তেওঁলোকৰ লগত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ সামগ্ৰী, অলংকাৰ আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰও দিয়া হৈছিল। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ঘোঁৰা আদি জীৱ-জন্তুকো লগত দিয়াৰ কথা জনা যায়। বুৰঞ্জীত পৰিচাৰক-পৰিচাৰিকাকো লগত সমাধিস্থ কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই বিশ্বাসৰ মূলতে আছিল মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱনৰ ধাৰণা — ৰজা যেন পৰলোকতো ৰজাৰ দৰেই থাকিব পাৰে, তাৰেই আয়োজন।

লুটপাত আৰু সংৰক্ষণ

মৈদামৰ ভিতৰত ৰাজকীয় ধন-সম্পদ থকাৰ কথা জনাজাত আছিল, সেয়েহে বহু সময়ত এইবোৰ লুটপাতৰ চিকাৰ হৈছিল। মোগল সেনাপতি মীৰজুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়তো মৈদাম খান্দি লুট কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে, ১৮৪০ চনত, এটা মৈদাম খান্দি সোণ-ৰূপৰ আঙঠি, কাণফুলি, থাল আদি সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।

আজি চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহ সংৰক্ষিত। কিন্তু প্ৰকৃত সংৰক্ষণ কেৱল চৰকাৰী বেৰ-বান্ধোনেৰে নহয়, মানুহৰ শ্ৰদ্ধা আৰু সজাগতাৰেহে সম্ভৱ। পৰ্যটক হিচাপে যেতিয়া আমি এই টিলাবোৰৰ মাজেৰে খোজ কাঢ়োঁ, তেতিয়া মনত ৰখা উচিত — আমি এখন পবিত্ৰ ভূমিত আছোঁ, য’ত শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি এক জাতিয়ে নিজৰ পূৰ্বপুৰুষক সোঁৱৰি আহিছে। বিশ্বই আজি যি ঐতিহ্যক চিনি পাইছে, তাক জীয়াই ৰখাৰ দায়িত্ব প্ৰথমতে আমাৰ নিজৰেই।