ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত ভাহি থকা যেন এখন সেউজীয়া ভূমি — মাজুলী। যোৰহাটৰ নিমাতিঘাটৰ পৰা ফেৰীত উঠি নদীখন পাৰ হ’লেই মনটো যেন আন এখন পৃথিৱীলৈ সোমাই যায়। ইয়াত সময় লাহে লাহে বয়, সন্ধিয়া নামঘৰৰ পৰা নাম-প্ৰসংগৰ সুৰ ভাহি আহে, আৰু বালিচৰৰ ওপৰেৰে উৰি যায় চৰাইৰ জাক। মাজুলী কেৱল এটা দ্বীপ নহয়, অসমীয়া আধ্যাত্মিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক জীৱন্ত কেন্দ্ৰ।
নদীৰ বুকুত এখন জিলা
মাজুলীক পৃথিৱীৰ সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ বুলি জনা যায়। দ্বীপটোৰ দক্ষিণ আৰু পূবে ব্ৰহ্মপুত্ৰ, পশ্চিমে সোৱণশিৰি আৰু উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰে এটা সুঁতি। নদীয়ে গঢ়া এই ভূমিত বহু শতিকা ধৰি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মানুহে বসবাস কৰি আহিছে।
২০১৬ চনৰ ৮ ছেপ্তেম্বৰত মাজুলী অসমৰ এখন সুকীয়া জিলা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে, আৰু ইয়াৰ লগে লগে ই ভাৰতৰ প্ৰথম দ্বীপ জিলাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। ইয়াৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্বৰ বাবে ২০০৪ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা (UNESCO)-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাৱ্য তালিকাতো মাজুলীৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত হয়।
সত্ৰ: ভক্তি আৰু শিল্পৰ ঘৰ
মাজুলীৰ আত্মা হৈছে ইয়াৰ সত্ৰসমূহ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে প্ৰবৰ্তন কৰা নব-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ ধাৰাত, তেওঁ আৰু তেওঁৰ শিষ্যসকলৰ প্ৰেৰণাত গঢ়ি উঠা এই সত্ৰবোৰ কেৱল উপাসনাৰ থলী নহয়; ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্কাৰৰো কেন্দ্ৰ। বৰগীত, নাম-প্ৰসংগ, ভাওনা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্যৰ পৰম্পৰা ইয়াত শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি যত্নেৰে ৰক্ষা কৰা হৈছে।
মাজুলীত কিমানখন সত্ৰ আছে, সেই বিষয়ে বিভিন্ন উৎসই বেলেগ বেলেগ সংখ্যা দিয়ে; কিন্তু কেইখনমান সত্ৰৰ নাম সকলোৰে মুখে মুখে — আউনীআটী, কমলাবাৰী, দক্ষিণপাট আৰু গড়মূৰ। প্ৰতিখন সত্ৰৰে নিজা চৰিত্ৰ আছে। উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰত সত্ৰীয়া নৃত্য দৈনন্দিন জীৱনৰ অংশ; ইয়াত ভকতসকলে সৰুৰে পৰা নৃত্য-গীতৰ সাধনা কৰে, আৰু আজিকালি দেশৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ পৰা শিল্পীসকলো সত্ৰীয়া শিকিবলৈ ইয়ালৈ আহে।
ৰাস পূৰ্ণিমাত মাজুলীৰ সত্ৰসমূহত ৰাস উৎসৱৰ ধুমধাম লাগে। গড়মূৰ সত্ৰৰ ৰাস ইমানেই জনপ্ৰিয় যে বহু আগৰ পৰাই দৰ্শকৰ ভিৰ লাগে। নৃত্য, গীত আৰু অভিনয়ৰ এই মিলনত কৃষ্ণলীলা জীৱন্ত হৈ উঠে। এই উৎসৱত হাতে সজা মুখা আৰু সাজ-পোচাকে মঞ্চখনক এক অনন্য ৰূপ দিয়ে।
মাজুলীত ভক্তি কেৱল প্ৰাৰ্থনা নহয়; নাচত, গীতত, মুখাৰ ৰঙত সি হাতেৰে চুব পৰা হৈ উঠে।
মুখাৰ জাদু
মাজুলীৰ আন এক বিস্ময় হৈছে মুখা শিল্প। ষোড়শ শতিকাৰ পৰাই এই দ্বীপত মুখা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে। শংকৰদেৱে তেওঁৰ চিহ্নযাত্ৰা নাটৰ জৰিয়তে নাট্যকলাত মুখাৰ ব্যৱহাৰৰ পাতনি মেলিছিল বুলি জনা যায়। আজি সামাগুৰি সত্ৰ এই শিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। বাঁহৰ কামিৰে কংকাল সাজি, তাৰ ওপৰত মাটি আৰু কাপোৰৰ প্ৰলেপ দি, পিছত ৰং সানি এই মুখাবোৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। মুখাৰ সকলো সামগ্ৰী — বাঁহ, নদীৰ মিহি মাটি, কাপোৰ, কাঠ — শিল্পীৰ চাৰিওফালৰ নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশৰ পৰাই আহৰণ কৰা। ভাওনাত দেৱ-দানৱ, পশু-পক্ষীৰ চৰিত্ৰবোৰ জীৱন্ত কৰি তুলিবলৈ এই মুখাৰ ব্যৱহাৰ হয়। মঞ্চত যেতিয়া ডাঙৰ মুখা পিন্ধি এজন অভিনেতা সোমাই আহে, দৰ্শকৰ মাজত এক বিস্ময়ৰ ঢৌ খেলি যায়।
২০২৪ চনত মাজুলীৰ মুখা শিল্পই ভৌগোলিক চিহ্ন বা জিআই (GI) স্বীকৃতি লাভ কৰে। একে সময়তে মাজুলীৰ পাণ্ডুলিপি চিত্ৰকলাইও এই স্বীকৃতি পায়। এই সন্মানে দ্বীপটোৰ শিল্পীসকলৰ প্ৰজন্মজোৰা সাধনাক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত চিনাকি দিলে।
খহনীয়াৰ ছাঁ
মাজুলীৰ সৌন্দৰ্যৰ লগতে এক গভীৰ চিন্তাও জড়িত হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে বানপানী আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তীব্ৰ গৰাখহনীয়াই দ্বীপটোক আঘাত কৰে। বানপানী আৰু খহনীয়াৰ বাবে বহু গাঁৱৰ মানুহে নিজৰ ভেটি এৰি নতুন ঠাইত পুনৰ সংসাৰ পাতিবলগীয়া হৈছে। যি নদীয়ে মাজুলীক জন্ম দিছিল, সেই নদীয়েই আজি ইয়াৰ পাৰ গিলি আছে — এয়া মাজুলীৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ কৰুণ বৈপৰীত্য।
তথাপিও মাজুলীৰ মানুহ হাৰ মানা নাই। সন্ধিয়া নামঘৰত বন্তি জ্বলে, সত্ৰৰ চোতালত খোল-তালৰ শব্দ উঠে, আৰু মুখাশিল্পীৰ হাতত নতুন মুখাই আকাৰ লয়। মাজুলী ভ্ৰমণ কৰা মানে কেৱল এখন সুন্দৰ ঠাই চোৱা নহয়; ই এক সভ্যতাৰ ধৈৰ্য আৰু বিশ্বাসক অনুভৱ কৰা। নদীৰ বুকুত এই সৰু দ্বীপখনে আমাক মনত পেলাই দিয়ে, সংস্কৃতি বাচি থাকে মানুহৰ যত্নত, আৰু সেই যত্নৰ দায়িত্ব আমাৰ সকলোৰে।
