অসমৰ মানুহৰ বাবে বিহু কেৱল এটা উৎসৱ নহয়, বছৰটোৰ এটা হিচাপ। খেতিপথাৰৰ ৰং সলনি হোৱাৰ লগে লগে অসমীয়া জীৱনৰ মেজাজো সলনি হয়, আৰু সেই সলনিৰ তিনিটা মোক্ষম ক্ষণক আমি তিনিটা বিহুৰে চিনি পাওঁ — ব’হাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু। এটা আনন্দৰ, এটা সংযমৰ, আৰু এটা প্ৰাচুৰ্যৰ। তিনিওটাকে একেলগে চালেহে বুজা যায়, এই মাটিৰ মানুহে প্ৰকৃতিৰ লগত কিমান ঘনিষ্ঠভাৱে নিজৰ সুখ-দুখ মিলাই লৈছে।
ৰঙালী: নতুন বছৰৰ গান
ব’হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহুৰে অসমীয়া নতুন বছৰৰ আৰম্ভণি হয়। ব’হাগ মাহৰ আৰম্ভণিতে, ইংৰাজী এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত এই বিহু পালন কৰা হয়। ঠিক তেতিয়াই বসন্তই গছে গছে নতুন পাত মেলি দিয়ে, কুলিয়ে মাতে, আৰু পথাৰবোৰ নতুন খেতিৰ বাবে সাজু হয়। সেয়ে ৰঙালী বিহুৰ সুৰটো উচ্ছল, ৰঙীন আৰু ডেকা।
বিহুৰ দিনকেইটাৰ এটা বিশেষ দিন গৰুৰ বাবে উচৰ্গিত। সেইদিনা গৰুক নদী বা পুখুৰীত নিয়াই-ধুৱাই যত্ন কৰা হয়, কাৰণ কৃষিজীৱী সমাজত গৰু পৰিয়ালৰ এজন সদস্যৰ দৰেই। তাৰ পিছত মানুহৰ বিহু, জ্যেষ্ঠজনক সেৱা জনোৱা, নতুন কাপোৰ পিন্ধা আৰু আত্মীয়-কুটুম্বৰ ঘৰলৈ যোৱাৰ পালা।
ঢোলৰ চাপৰ আৰু পেঁপাৰ মাত নুশুনিলে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণ নহয়। ডেকা-গাভৰুৱে মুকলি পথাৰত বিহুনাচ নাচে, বিহুগীতত প্ৰেম, বিৰহ আৰু ধেমালিৰ কথা বান্ধে। গাঁৱৰ হুঁচৰিৰ দলে ঘৰে ঘৰে গৈ গীত গাই গৃহস্থক আশীৰ্বাদ দিয়ে। এই গীত-নাচবোৰৰ মাজেদি প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্মলৈ অসমৰ লোকসংস্কৃতিৰ এটা জীৱন্ত ধাৰা বৈ আহিছে। বিহুগীতৰ কথাবোৰ প্ৰায়ে সহজ, গাঁৱলীয়া, কিন্তু সেই সৰলতাৰ মাজতেই অসমীয়া মনৰ সৰস ৰূপটো ধৰা পৰে।
ৰঙালীয়ে আমাক নাচিবলৈ শিকায়, কঙালীয়ে অপেক্ষা কৰিবলৈ, আৰু ভোগালীয়ে ভাগ বতৰা কৰি খাবলৈ।
কঙালী: চাকিৰ পোহৰত প্ৰাৰ্থনা
কাতি মাহত পালন কৰা কাতি বিহুক কঙালী বিহু বুলিও কোৱা হয়। নামটোতেই ইয়াৰ চৰিত্ৰ লুকাই আছে। এই সময়ত পথাৰৰ ধান এতিয়াও পকা নাই, ভঁৰালবোৰ প্ৰায় খালী। সেয়ে আন দুটা বিহুৰ দৰে ইয়াত হুলস্থূল নাই, আছে সৰলতা আৰু সংযম।
সন্ধিয়া চোতালৰ তুলসী গছৰ তলত মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়। খেতিয়কে পথাৰতো চাকি জ্বলাই সোণালী শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে। আন্ধাৰ পথাৰৰ মাজত টিপটিপাই জ্বলা সেই সৰু সৰু পোহৰবোৰে যেন কয় — অভাৱৰ দিনতো আশা নুমাই নাযায়। ঘৰৰ জীয়ৰী-বোৱাৰীয়ে তুলসীৰ তলত শিৰ নুৱাই পৰিয়ালৰ মংগল কামনা কৰে, আৰু সেই নীৰৱ প্ৰাৰ্থনাতেই কঙালী বিহুৰ সৌন্দৰ্য। কঙালী বিহুৱে অসমীয়া মানুহক মনত পেলাই দিয়ে যে প্ৰাচুৰ্যৰ আগতে ধৈৰ্যৰ এটা কাল থাকে।
ভোগালী: উৰুকাৰ ৰাতি আৰু মেজিৰ জুই
মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ। জানুৱাৰী মাহৰ মাজভাগত, পুহ আৰু মাঘ মাহৰ সন্ধিক্ষণত এই বিহু পালন কৰা হয়। ভঁৰাল তেতিয়া নতুন ধানেৰে ভৰি থাকে, সেয়ে খোৱা-বোৱা আৰু ভোজ-ভাতেই ভোগালীৰ মূল সুৰ। নামটোৰ মাজতেই ভোগ আৰু উপভোগৰ ইংগিত আছে — বছৰজোৰা পৰিশ্ৰমৰ ফল এইবাৰ সকলোৱে মিলি উপভোগ কৰাৰ পালা। চুবুৰীয়া, আত্মীয় আৰু অতিথি — কোনেও উদং হাতে উভতি নাযায়।
বিহুৰ আগদিনাটোক উৰুকা বোলা হয়। সেইদিনা ডেকাসকলে বাঁহ আৰু খৰিৰে মেজি সাজে, আৰু ৰাতি গাঁৱৰ মানুহ একেলগে বহি ভোজ খায়। পিছদিনা পুৱা মেজিত জুই দিয়া হয়। মেজিৰ জুইৰ চাৰিওফালে থিয় হৈ মানুহে অগ্নিদেৱতাক প্ৰণাম জনায়, আৰু জুইৰ উমত শীতৰ ৰাতিৰ জাৰ যেন আঁতৰি যায়। লোকবিশ্বাস মতে, মেজিৰ ছাই পথাৰত সিঁচি দিলে মাটি উৰ্বৰ হয়; সেয়ে বহুতে জুই নুমোৱাৰ পিছত ছাইখিনি যত্নেৰে সাঁচি লৈ যায়। পিঠা, লাডু, দৈ-চিৰা আদি জলপানেৰে সেই দিনকেইটাত প্ৰায় প্ৰতিখন অসমীয়া ঘৰৰ পাকঘৰ উখল-মাখল হৈ থাকে।
তিনিটা ৰূপ, এটা জীৱনদৰ্শন
তিনিওটা বিহুকে একেডাল সূতাৰে বান্ধি ৰাখিছে খেতি। ৰঙালীত বীজ সিঁচাৰ আশা, কঙালীত শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা, আৰু ভোগালীত শস্য ঘৰলৈ অনাৰ তৃপ্তি। বছৰটোৰ এই চক্ৰই অসমীয়া মানুহৰ মনত এটা ভাৰসাম্য গঢ়ি তুলিছে — সুখৰ দিনত উল্লাস, অভাৱৰ দিনত সংযম, আৰু প্ৰাচুৰ্যৰ দিনত ভাগ বতৰা।
আজি চহৰৰ মঞ্চত বিহুনাচ হয়, বিদেশতো অসমীয়াই বিহু পাতে। ৰূপ সলনি হৈছে, কিন্তু মূল কথাটো একেই আছে। বিহুৱে আমাক মাটিৰ পৰা আঁতৰি যাবলৈ নিদিয়ে। যিমানেই দূৰলৈ নাযাওক কিয়, ঢোলৰ এটা চাপৰ শুনিলেই অসমীয়া মানুহৰ মনটো নিজৰ গাঁৱৰ পথাৰলৈ উভতি যায়। হয়তো সেইবাবেই বিহু কেৱল উৎসৱ নহয়, অসমীয়াৰ পৰিচয়।
